Kultura for free, ale i nasza praca for free. Prekariusze - wszystko za darmo, ale nie na darmo - przynajmniej taką mamy nadzieję! Zapowiadamy darmowe wydarzenia w Warszawie.
Blog > Komentarze do wpisu

Księga szeptów

"Księga szeptów" Varujana Vosganiana dostała jesienią zeszłego roku wrocławską nagrodę  Angelusa za najlepszą książkę wydaną w Polsce w 2015 roku. Gdy wydały ją Książkowe Klimaty, usłyszało o niej wąskie grono czytelników, jednak udział w konkursie Literackiej Nagrody Europy Środkowej znacznie spopularyzował powieść, wynikiem czego było nie tylko zwycięstwo główne, ale i nagroda czytelników.

Vosganian, urodzony w Rumunii w 1958 r. jest Ormianinem i o tym kaukaskim narodzie właśnie opowiada. W "Księdze szeptów" miesza się ze sobą kilka historii, każda związana z innym pokoleniem, z innymi bohaterami i miejscami. Najstarszym wątkiem jest wątek dziadka pisarza od strony matki, który osobiście przeżył rzeź Ormian w 1915 roku. Sama rzeź, która mogła pochłonąć nawet półtora miliona ofiar to jedno z największych ludobójstw w historii, odpowiedzialność za nią ponosiło Imperium Osmańskie, a za spadkobierców zbrodni uważa się Turcję, chociaż Turcja jest w tej ocenie bardziej sceptyczna. Vosganian sugeruje temat rzezi jeszcze w pierwszym rozdziale, później na prawie sto stron zarzuca ten temat, przenosząc akcję w lata swojej młodości, do czasów zabójstwa Kennedy'ego i ormiańsko-rumuńskich na nie reakcji, które sam pamięta. Wspomina też (najmniej) o rodzicach, o czasach wojny i komunizmu w Rumunii, do której doby Caucescu. Jego wspomnienia są sielskie, sensualne - ale raczej niewinne - Vosganian pisze o zapachach i smakach dzieciństwa, o n.p. zapamiętanym przez siebie nugacie sprzedawanym na bazarze.  

Ów nugat właśnie jest dla mnie największym problemem. Lektura o doznaniach dziecka na wspomnienie tego właśnie smakołyku wydaje mi się sama w sobie niepotrzebna. Sielskośc dzieciństwa to temat szalenie naiwny i oklepany, na siłę poetycki - w najgorszym tego słowa rozumieniu - celowo kontrastowany z surowością stylu reporterskiego z kolejnych rozdziałów.

Vosganian wraca oczywiście do rzezi - opisuje całe owo historyczne wydarzenie w odpowiednim, poszerzonym historycznie kontekście, przedstawia dziesiątki nazwisk ówczesnych możnowładców, którzy milczeli, albo buntowników, którzy postanowili działać. I tak ciekawszym z rozdziałów jest ten o mścicielach, którzy postanowili odpłacić Turkom za ich zbrodnie, organizując udane zamachy, m.in. na byłego ministra spraw wewnętrznych Imperium Osmańskiego w czasach popełnianych zbrodni. Pisze tez o uchodźcach i państwach przyjaźnie do nich nastawionych - t.j. o Rumunii właśnie.

Vosganian w jakimś sensie oddaje sprawiedliwość swoim rodakom - pokazuje ich jako naród bez państwa, który do 1991 r. i do rozpadu ZSRR niepodległością cieszył się nie aż tak znowu długo, mimo tego, że Armenia uznawana jest za pierwszy chrześcijański kraj świata. Nie pisze oczywiście o tym, o czym wspomina polski reporter, Wojciech Górecki w "Toaście za przodków", czyli o okupowaniu przez Armeńczyków azerskiego Górskiego Karabachu - ale też nie jest to z założenia książka o  wszystkim - o współczesnej państwowości Armenii wszak Vosganian nie pisze prawie w ogóle.

"Księga szeptów" wydaje się ważna z perspektywy warszawskiego prekariatu jako powieść o godności w dobie upodlenia, o przetrwaniu w czasach apokalipsy. Vosganian daje małemu narodowi nadzieję na przetrwanie w czasach wojen, totalitaryzmów i wielkich systemów. Pokazuje, że pomoc uchodźcom to miły i ważny gest na arenie międzynarodowej, a dla samych uchodźców - ratunek przed rzezią. "Księga..." jest interesująca jako lekcja historii, ale w materii samej literatury, czy nowych tropów filozoficznych, albo narracyjnych pomysłów - 4ree trochę żałuje, że nagrody nie zdobyła Kristina Sabaliauskaite za "Silvę rerum" - powieść o XVII-wiecznym Wilnie, w którym Litwinka odnajduje wiele współczesnych tematów, jak  homoseksualizm, feminizm i wielokulturowość Rzeczpospolitej, czy krytyczne spojrzenie na Kościół.

czwartek, 08 czerwca 2017, juliancio.wodnik

Polecane wpisy